تفاوت لبنیات گیاهی و لبنیات حیوانی

تفاوت لبنیات گیاهی و لبنیات حیوانی

تعریف و انواع لبنیات

1. لبنیات حیوانی

محصولاتی هستند که از شیر پستانداران (گاو، بز، گوسفند و…) به دست می‌آیند:

    •    شیر

    •    ماست

    •    پنیر

    •    کره و خامه

این محصولات حاوی پروتئین‌های حیوانی، چربی لبنی و لاکتوز (قند طبیعی شیر) هستند.

2.  لبنیات گیاهی

محصولاتی که از عصاره دانه‌ها، مغزها، حبوبات یا غلات تهیه می‌شوند:

    •    شیر سویا، شیر بادام، شیر جو دوسر، شیر برنج

    •    ماست گیاهی

    •    پنیر گیاهی

اغلب این محصولات فاقد لاکتوز و کلسترول بوده و در فرایند صنعتی با ویتامین‌ها و مواد معدنی غنی‌سازی می‌شوند.

ترکیب تغذیه‌ای

1. پروتئین

    •    لبنیات حیوانی: منبع پروتئین کامل با همه اسیدهای آمینه ضروری (مثلاً شیر گاو ~۳.۵ گرم پروتئین در هر ۱۰۰ میلی‌لیتر).

    •    لبنیات گیاهی: مقدار پروتئین وابسته به ماده اولیه است؛ شیر سویا (~۳.۳ گرم/۱۰۰ میلی‌لیتر) نزدیک به شیر گاو است، اما شیر بادام یا شیر برنج پروتئین بسیار کمی دارند (<۱ گرم/۱۰۰ میلی‌لیتر).

2. چربی

    •    لبنیات حیوانی: دارای اسیدهای چرب اشباع و کلسترول؛ در محصولات کم‌چرب این مقدار کاهش یافته است.

    •    لبنیات گیاهی: چربی بسته به نوع منبع (مغزیجات یا غلات) بیشتر از نوع غیراشباع است و کلسترول ندارد.

3. کربوهیدرات و قند

    •    لبنیات حیوانی: قند اصلی آن لاکتوز است.

    •    لبنیات گیاهی: فاقد لاکتوز، ولی ممکن است قند افزوده داشته باشد که باید در برچسب محصول بررسی شود.

4. ویتامین‌ها و مواد معدنی

    •    لبنیات حیوانی: منبع طبیعی کلسیم، فسفر، ویتامین B12 و ریبوفلاوین.

    •    لبنیات گیاهی: به‌طور طبیعی ممکن است کلسیم و B12 کمی داشته باشند، اما در بیشتر محصولات صنعتی این ریزمغذی‌ها اضافه می‌شوند (Fortification).

 هضم و جذب

    •    عدم تحمل لاکتوز: حدود ۶۵٪ جمعیت جهان در هضم لاکتوز مشکل دارند؛ لبنیات گیاهی به دلیل نداشتن لاکتوز برای این افراد مناسب‌تر است.

    •    پروتئین‌ها: پروتئین لبنیات حیوانی زیست‌دسترسی بالایی دارد، در حالی که پروتئین‌های گیاهی ممکن است به دلیل وجود ترکیبات ضدتغذیه‌ای (مثل فیتات‌ها) جذب کمتری داشته باشند.

    •    چربی‌ها: چربی‌های غیراشباع گیاهی معمولاً اثر بهتری بر سلامت قلب دارند.

اثرات بر سلامتی

1.سلامت قلب

    •    چربی‌های اشباع و کلسترول لبنیات حیوانی ممکن است در مصرف زیاد با افزایش LDL مرتبط باشند، هرچند برخی مطالعات اثر خنثی یا حتی مفید محصولات تخمیری را گزارش کرده‌اند.

    •    لبنیات گیاهی به دلیل چربی غیراشباع و فیبر محلول (در برخی انواع) اثر بالقوه مفیدتری بر سلامت قلب دارند.

2. کنترل وزن

    •    لبنیات حیوانی پرچرب پرکالری‌ترند، ولی لبنیات کم‌چرب یا پروتئین‌بالا می‌توانند به کنترل اشتها کمک کنند.

    •    برخی لبنیات گیاهی مانند شیر بادام کم‌کالری‌ترند، اما پروتئین کمی دارند و ممکن است احساس سیری کمتری بدهند.

3. سلامت استخوان

    •    لبنیات حیوانی منبع کلسیم و ویتامین D (در صورت غنی‌سازی) هستند.

    •    لبنیات گیاهی تنها در صورت غنی‌سازی و مصرف منظم می‌توانند این نقش را ایفا کنند.

جمع‌بندی