آبله مرغان در بیماران کلیوی، نقص ایمنی و مصرف کنندگان داروهای سرکوب کننده ایمنی
آبلهمرغان در بیماران کلیوی، نقص ایمنی و مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی
معرفی بیماری آبلهمرغان
آبلهمرغان یک بیماری ویروسی مسری است که عامل آن ویروس "واریسلا زوستر" (Varicella zoster virus) است. این بیماری معمولاً در کودکان بهصورت خفیف ظاهر میشود، اما در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، مانند بیماران کلیوی، افرادی که سندرم نفروتیک دارند یا کسانی که داروهای سرکوبکننده ایمنی دریافت میکنند، میتواند خطرناک و حتی تهدیدکننده جان باشد.
چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
برخی از گروههای خاص در برابر ویروس آبلهمرغان آسیبپذیرتر هستند، از جمله:
بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن کلیه، بهویژه در مراحل پیشرفته یا دیالیز.
کودکان مبتلا به سندرم نفروتیک، بهخصوص در زمان عود بیماری یا دریافت دوز بالای کورتیکواستروئیدها.
بیماران پیوند کلیه که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند (مانند تاکرولیموس، سیکلوسپورین، مایکوفنولات، آزاتیوپرین).
افرادی که به هر دلیل دچار نقص ایمنی اولیه یا ثانویه هستند.
بیماران دریافتکننده کورتون با دوز بالا یا در مدت طولانی.
در این بیماران، احتمال بروز فرم شدید بیماری، گسترش بثورات پوستی به ارگانهای داخلی (آبلهمرغان منتشر)، بروز ذاتالریه، هپاتیت، انسفالیت و حتی مرگ بیشتر است.
علائم آبلهمرغان
علائم اولیه شامل تب، بیقراری، سردرد و بیاشتهایی است. بهتدریج بثورات پوستی خارشدار ظاهر میشود که بهصورت تاولهایی پر از مایع و سپس خشکشدن و پوستهریزی هستند. در افراد با نقص ایمنی، این بثورات میتوانند گستردهتر، دیرتر بهبود یابند و با عوارض جدی همراه باشند.نکته قابل توجه اینست که بعد از پاندمی ویروس کووید 19 رفتار ویروس آبله مرغان نیز عوض شده و ما شاهد موارد خیلی بیشتری از عوارض این ویروس حتی در کودکان بدون بیماری زمینه ای بوده ایم.
عوارض احتمالی آبلهمرغان در بیماران با نقص ایمنی
در بیماران با سیستم ایمنی ضعیف، آبلهمرغان ممکن است منجر به عوارض زیر شود:
ذاتالریه ویروسی شدید
هپاتیت (التهاب کبد)
آبلهمرغان منتشر با درگیری ارگانهای داخلی
انسفالیت (التهاب مغز)
نارسایی کلیه حاد
عفونتهای باکتریایی ثانویه
مرگ (در موارد شدید و بدون درمان)
پیشگیری از آبلهمرغان
پیشگیری، مهمترین راه کنترل بیماری در بیماران در معرض خطر است. راهکارهای مهم شامل:
1. واکسیناسیون
واکسن آبلهمرغان (واریسلا) یک واکسن زنده تضعیفشده است و در کودکان سالم توصیه میشود.
در بیماران با نقص ایمنی یا در حال دریافت داروهای سرکوبکننده ایمنی تزریق این واکسن حتما باید با اطلاع و مجوز پزشک مربوطه باشد .چون تزریق این واکسن با توجه به مراحل خاص از بیماری و مقدار دوز کورتون دریافتی امکان پذیر است.
بهتر است پیش از شروع داروهای سرکوبکننده یا پیش از پیوند، وضعیت ایمنی بیمار نسبت به واریسلا بررسی شده و در صورت عدم مصونیت، واکسیناسیون صورت گیرد (حداقل ۴ هفته پیش از شروع داروها).
در بیماران تماس یافته با فرد مبتلا به آبلهمرغان، در صورت نداشتن ایمنی، میتوان از ایمونوگلوبولین ضد واریسلا (VZIG) استفاده کرد.
با توجه به میزان بسیار بالای سرایت این ویروس تزریق این واکسن به اعضای خانواده بیمار نیز توصیه میشود.
2. جلوگیری از تماس
بیماران با نقص ایمنی باید از تماس با افراد مبتلا به آبلهمرغان یا زونا پرهیز کنند.
اعضای خانواده فرد بیمار باید واکسینه باشند یا سابقه ابتلا داشته باشند.
اقدام در صورت تماس با فرد مبتلا
اگر بیماری که نقص ایمنی دارد یا داروهای سرکوبکننده مصرف میکند با فردی مبتلا به آبلهمرغان تماس نزدیک داشته باشد و ایمنی قبلی نداشته باشد، باید:
در سریعترین زمان ممکن (در عرض 72 ساعت) به پزشک اطلاع دهد.
در صورت نیاز، تزریق VZIG یا ایمونوگلوبین اختصاصی انجام شود تا از بروز بیماری جلوگیری شود یا شدت آن کاهش یابد.
در برخی موارد، آسیکلوویر خوراکی یا تزریقی بهصورت پیشگیرانه ممکن است توصیه شود.
درمان آبلهمرغان در بیماران پرخطر
در بیماران با نقص ایمنی، درمان فوری و تهاجمی ضروری است:
آسیکلوویر تزریقی (داخل وریدی): درمان انتخابی در بیماران بستری یا در معرض عوارض شدید.
آسیکلوویر خوراکی: در موارد خفیف و پایدار.
کنترل تب و درد با استامینوفن (نه آسپرین بهعلت خطر سندرم ری).
نظارت دقیق بر عملکرد کلیه، مایعات و عوارض ثانویه.
آبلهمرغان و سندرم نفروتیک
کودکان مبتلا به سندرم نفروتیک، بهویژه در دورههای عود یا زمانی که داروهای استروئیدی با دوز بالا دریافت میکنند، بیشتر مستعد عفونتهایی مانند آبلهمرغان هستند.
مصرف کورتون باعث تضعیف ایمنی سلولی و در نتیجه افزایش خطر بروز فرم شدید آبلهمرغان میشود.
در صورت ابتلا، درمان با آسیکلوویر باید بلافاصله آغاز شود.
اگر تماس با بیمار مبتلا به آبلهمرغان وجود داشته و کودک ایمنی قبلی نداشته باشد، تزریق VZIG در ۴ روز اول توصیه میشود.
نکات مهم برای بیماران و والدین
هرگز خودسرانه واکسن آبلهمرغان تزریق نکنید، مگر با توصیه پزشک متخصص.
در صورت تماس با فرد مشکوک یا مبتلا، به پزشک اطلاع دهید.
بثورات یا تاولهای پوستی، بهویژه همراه با تب یا بیحالی، را جدی بگیرید.
مصرف خودسرانه داروهایی مانند آسپرین یا ایبوپروفن در دوره بیماری ممنوع است.
در صورت بروز علائم شدید مانند تنگی نفس، کاهش سطح هوشیاری یا ضعف عمومی، فوراً به بیمارستان مراجعه شود.
نتیجهگیری
آبلهمرغان، گرچه در بیشتر کودکان سالم یک بیماری خفیف است، اما در بیماران کلیوی، دارای سندرم نفروتیک یا نقص ایمنی و مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی میتواند بسیار خطرناک باشد. آگاهی، پیشگیری، و شروع درمان سریع در این گروهها حیاتی است. توصیه میشود بیماران و والدین آنها همواره با پزشک خود در ارتباط باشند و در صورت هرگونه تماس مشکوک با ویروس، اقدامات لازم را بهموقع انجام دهند.
دکتر زهرا پورنصیری ،متخصص کودکان ،فوق تخصص کلیه